منظور از سهام شناور چیست؟ راهنمای جامع و کاربردی

منظور از سهام شناور چیست؟ چه کاربردهایی در معاملات دارد؟ تاثیر آن بر قیمت سهم چگونه است؟ در این مقاله از آکادمی کارینکس، قصد داریم در مورد سهام شناور صحبت کنیم و با مفهوم و کاربرد آن در بازار سهام آشنا شویم، پس با ما تا انتهای این مطلب همراه باشید.

در دنیای پیچیده بورس، مفاهیم و متغیرهای زیادی وجود دارند که هر کدام به شکلی بر تصمیمات سرمایه گذاران تأثیر می‌گذارند. از نسبت P/E گرفته تا تحلیل‌های تکنیکال پیشرفته؛ اما یکی از حیاتی‌ترین و در عین حال نادیده‌گرفته‌ شده‌ترین مفاهیم، سهام شناور آزاد (Free Float) است.

اگر تا به حال دیده‌اید که سهمی با کوچک‌ترین خرید و فروش، دچار نوسانات شدید قیمتی می‌شود و یا سهم دیگری با وجود معاملات میلیاردی، قیمت‌اش به‌سختی تغییر می‌کند، شما در حال مشاهده اثر مستقیم سهام شناور هستید.

در این مقاله جامع، قصد داریم به شکافی بزرگ در دانش معامله گران پاسخ دهیم: اینکه سهام شناور دقیقاً چیست؟ چگونه محاسبه می‌شود و چرا باید پیش از فشردن دکمه خرید، حتماً نگاهی به درصد شناوری آن سهم در تابلوی معاملات (TSETMC) بیندازید.

سهام شناور چیست؟ به زبان ساده

به طور خلاصه، سهام شناور بخشی از سهام یک شرکت سهامی عام است که بدون هیچ محدودیتی، آماده معامله در بازار بورس توسط سرمایه گذاران خرد و نهادی است و از اختیار سهامداران راهبردی ( مدیریتی) خارج است. سهامداران راهبردی کسانی هستند که قصد ندارند سهام خود را در کوتاه مدت بفروشند و هدفشان حفظ صندلی مدیریتی و کنترل شرکت است.

در تعریف عامیانه، شناوری سهم همان «موجودی سهم در بازار» است. فرض کنید شرکتی ۱ میلیارد برگه سهم دارد، اما ۸۰۰ میلیون برگه آن در صندوقچه یک بانک یا سازمان دولتی قفل شده و هرگز فروخته نمی‌شود. آن ۲۰۰ میلیونی که هر روز بین معامله گران دست به دست می‌شود، همان سهام شناور است.

نقش سهام شناور در عرضه و تقاضا

سهام شناور، تعیین‌کننده اصلی عرضه موثر در بازار است. وقتی می‌گوییم تقاضا برای یک سهم زیاد شده است، این تقاضا در مقابلِ همان مقدار سهام شناور سنجیده می‌شود. اگر شناوری کم باشد، حتی یک تقاضای متوسط می‌تواند باعث قفل شدن سهم در صف خرید شود.

تفاوت سهام شناور با سایر انواع سهام در بورس

برای اینکه با سهام شناور بیشتر آشنا شوید، در این قسمت از مطلب به بررسی تفاوت های آن با انواع دیگر سهام در بورس خواهیم پرداخت:

• سهام مدیریتی: نوعی از سهام که در اختیار مالکان اصلی است تا بتوانند در مجمع، اعضای هیئت مدیره را تعیین کنند. این سهام معمولا مسدود یا بلوکه است و برای معامله وارد بازار نمی‌شود.
• سهام ممتاز: نوع دیگری از سهام با عنوان سهام ممتاز وجود دارد که مزایای خاصی ( مثل اولویت در دریافت سود) دارد و معمولا شناوری آن پایین است.
• سهام خزانه: سهام خزانه هم سهامی که خود شرکت از بازار بازخرید کرده و حق رای یا سود ندارد؛ این سهام از شناوری کسر می‌شود.

دلیل خروج سهامداران عمده از سهام شناور

شاید بپرسید چرا همه سهام یک شرکت را شناور در نظر نمی‌گیریم؟ پاسخ در استراتژی سهامداران عمده نهفته است.

سهامدار عمده به شخصی (حقیقی یا حقوقی) گفته می‌شود که مالک بیش از یک درصد از کل سهام شرکت باشد. با این حال، در بحث شناوری، تمرکز بر سهامدارانی است که «قصد فروش ندارند». این افراد معمولاً دولت، بنیادها، هلدینگ‌های بزرگ یا خانواده‌های مؤسس هستند.

چرا سهام آن‌ها نقدشونده نیست؟

• حفظ صندلی مدیریت: برای این سهامداران، ارزشِ کنترل بر شرکت بسیار بیشتر از سود ناشی از نوسان قیمت سهم است.
• محدودیت‌های قانونی و نظارتی: فروش مقادیر بالای سهام توسط حقوقی‌ها نیازمند طی کردن مراحل قانونی، آگهی عرضه بلوکی و نظارت سازمان بورس است. آن‌ها نمی‌توانند مانند یک سهامدار خرد، ناگهان ۵ درصد شرکت را در تابلو بفروشند.
• تأثیر بر بازار: خروج ناگهانی یک سهامدار عمده می‌تواند باعث فروپاشی قیمت سهم و از بین رفتن اعتماد بازار شود.

در نتیجه، در محاسبات مالی، سهم این افراد از کل سهام کسر می‌شود تا به عدد واقعی که در اختیار مردم است برسیم.

اهمیت سهام شناور برای سرمایه گذاران و تحلیلگران چیست؟

سهام شناور برای سرمایه گذاران و تحلیل گران حائز اهمیت است. یک تحلیلگر حرفه ای پیش از تحلیل نمودار تکنیکال می تواند با بررسی درصد شناوری به مولفه هایی همچون نوسانات قیمت، اعتبار سیگنال های صادر شده، نقدشوندگی و غیره برسد.

در ادامه از دلایل اهمیت سهام شناور برای تحلیلگران و سرمایه گذاران، بیشتر خواهیم گفت:

الف؛ تاثیر سهام شناور بر نقدشوندگی (Liquidity)

نقدشوندگی یعنی چقدر سریع و با چه قیمتی می‌توانید دارایی خود را به نقدینگی تبدیل کنید. سهمی که شناوری بسیار پایینی دارد، خطر حبس شدن در سهم را دارد. یعنی ممکن است شما بخواهید سهم خود را بفروشید، اما خریداری وجود نداشته باشد (صف فروش طولانی).

ب؛تاثیر سهام شناور بر نوسانات قیمت (Volatility)

سهم‌های با شناوری کم، به شدت نوسانی هستند. به این سهم‌ها در بازار بورس ایران اصطلاحاً سهم‌های کوچک و چابک یا گاهی سهم‌های پروژه‌ای می‌گویند. یک پول هوشمند کوچک می‌تواند قیمت این سهم‌ها را جابجا کند. در مقابل، سهم‌های با شناوری بالا (مثل فملی یا فولاد) برای حرکت کردن نیاز به نقدینگی بسیار عظیمی دارند.

ج؛ تاثیر بر هزینه معاملات و لغزش قیمت (Slippage)

در سهم‌های با شناوری کم، فاصله بین قیمت خرید (Bid) و فروش (Ask) زیاد است (Spread). این موضوع باعث می‌شود هزینه مخفی معاملات شما بالا برود.

د؛ تاثیر بر اعتبار سیگنال‌های تکنیکال

تحلیل تکنیکال بر پایه روانشناسی توده است. وقتی شناوری سهم کم باشد، توده‌ای وجود ندارد! ممکن است فقط دو یا سه کد معاملاتی قیمت را جابجا کنند. در این حالت، الگوهایی مثل سر و شانه یا شکست سطوح حمایتی، اعتبار بسیار کمتری نسبت به یک سهم بزرگ و پرشناور دارند.

ه؛ اثر بر صف خرید و فروش

در بورس ایران که دارای محدودیت دامنه نوسان است، سهام شناور نقش کلیدی در تشکیل صفوف دارد. سهمی که شناوری کمی دارد، با یک خبر مثبت کوچک به سرعت دچار قفلِ عرضه شده و صف خرید تشکیل می‌دهد. برعکس، در ایام ریزش بازار، همین شناوری کم باعث می‌شود هیچ حمایتی از سهم صورت نگیرد و سهم هفته‌ها در صف فروش قفل بماند.

و؛ تأثیر سهام شناور بر قیمت سهم

سهام شناور می تواند بر قیمت یک سهم تاثیر داشته باشد؛ در واقع رابطه بین شناوری و قیمت یک رابطه مستقیم همراه با عمق بازار است که در ادامه به صورت جزئی تر آن را بررسی خواهیم کرد:

نقش شناوری در کشف قیمت

در بازارهای کارا، قیمت بر اساس تلاقی عرضه و تقاضای واقعی کشف می‌شود. در سهم‌هایی با شناوری بالا، قیمت کشف شده معمولاً به ارزش ذاتی نزدیک‌تر است، زیرا خریداران و فروشندگان زیادی در رقابت هستند. اما در سهم‌های با شناوری پایین، قیمت می‌تواند فرسنگ‌ها از ارزش ذاتی فاصله بگیرد (حباب مثبت یا منفی).

رفتار سهم با شناوری‌های مختلف:

شناوری کم (زیر ۱۰-۱۵٪): این سهم‌ها مستعد «شارپ» حرکت کردن هستند. هم صعودهای ۵۰ تا ۱۰۰ درصدی سریع و هم ریزش‌های سنگین بدون فرصت خروج. برای نوسان‌گیران جذاب اما برای سرمایه گذاران محافظه‌کار، خطرناک هستند.

شناوری متوسط (۲۰ تا ۴۰٪): تعادل مناسبی بین نقدشوندگی و پتانسیل رشد دارند. اغلب سهم‌های محبوب بازار در این دسته قرار می‌گیرند.

شناوری بالا (بالای ۵۰٪): این شرکت‌ها معمولاً صاحب‌کار مشخصی در بازار ندارند. عرضه در آن‌ها همیشه زیاد است و برای رشد قیمتی، نیاز به ورود پول بسیار قدرتمند یا اخبار بنیادی فوق‌العاده دارند.

انواع سهام از نظر شناوری

سهام شرکت‌ها از منظر میزان شناوری به سه دسته اصلی تقسیم می‌شوند :

سهام با شناوری کم

زمانی که از شناوری کم صحبت می‌کنیم، منظور سهم‌هایی است که درصد اندکی از کل سهام آن‌ها در بازار جریان دارد. این نوع سهم‌ها که معمولاً شناوری کمتر از ده درصد دارند، با ورود حتی مقدار اندکی نقدینگی، نوسانات بسیار بزرگی را تجربه می‌کنند. چنین سهم‌هایی بیشتر مورد توجه نوسان‌گیران قرار می‌گیرند اما برای سرمایه گذاران میان‌مدت و بلندمدت خطرات جدی ایجاد می‌کنند؛ زیرا همان‌طور که سریع رشد می‌کنند، در هنگام ریزش نیز سریع‌تر از سهم‌های بزرگ وارد صف فروش می‌شوند.

سهام با شناوری متوسط

در نقطه مقابل، سهم‌هایی با شناوری متوسط، یعنی حدود ده تا سی درصد، معمولاً متعادل‌تر رفتار می‌کنند. این گروه نه آن‌قدر کم‌عمق هستند که هر معامله کوچک روی آن‌ها تأثیر بگذارد و نه آن‌قدر بزرگ که حرکت قیمتی‌شان کند و سنگین باشد. این دسته برای عموم فعالان بازار وضعیت مناسبی ایجاد می‌کنند؛ زیرا امکان ورود و خروج منطقی سرمایه وجود دارد و روندهای قیمتی قابل‌تحلیل‌تر هستند.

سهام با شناوری بالا

گروه سوم، سهم‌هایی با شناوری بالا هستند که بیش از سی درصد سهام‌شان به‌طور آزاد در بازار معامله می‌شود. چنین سهم‌هایی معمولاً شرکت‌های بزرگ و با ساختار مالکیت پراکنده هستند. شناوری بالا باعث می‌شود نقدشوندگی این سهم‌ها افزایش یابد و تحلیل‌گران بتوانند با داده‌های واقعی‌تری مواجه شوند. هرچند این سهم‌ها از رشدهای شارپی دور هستند، اما رفتار باثبات‌تر و قابل‌پیش‌بینی‌تری نشان می‌دهند.

نحوه محاسبه سهام شناور

محاسبه سهام شناور فرایند پیچیده‌ای نیست و به‌طور کلی بر پایه شناخت تعداد کل سهام شرکت و تشخیص سهامی که متعلق به سهامداران عمده است انجام می‌شود.

برای شروع، باید تعداد کل سهام شرکت را در نظر بگیریم؛ عددی که در سایت TSETMC در بخش «سرمایه» قابل مشاهده است. سپس باید سهامداران عمده شرکت را شناسایی کرد و مقدار سهامی را که این گروه در اختیار دارند از عدد کل سهام کم کرد. آنچه باقی می‌ماند همان سهام قابل معامله یا سهام شناور آزاد شرکت است.

با مثال زیر درک نحوه محاسبه سهام شناور برای شما ساده تر خواهد بود:

برای مثال اگر شرکتی یک‌میلیارد سهم داشته باشد و سهامداران عمده هفتصد میلیون سهم در اختیار داشته باشند، در این صورت سیصد میلیون سهم در بازار آزاد معامله می‌شود. به این ترتیب شناوری سهم حدود سی درصد خواهد بود. مفاهیمی مانند سهام خزانه یا سهام قفل‌شده نیز در محاسبه شناوری نقش دارند؛ زیرا هر سهمی که قابلیت معامله روزانه نداشته باشد از محاسبه شناوری حذف می‌شود.

مفاهیم مهم در محاسبه شناوری؛ سهام قفل‌شده و سهام قابل معامله

برای محاسبه دقیق‌تر شناوری، باید تفاوت میان سهام قفل‌شده و سهام قابل معامله را هم در نظر گرفت.

• سهام قفل‌شده به آن بخش از سهام گفته می‌شود که به دلایل مختلف امکان عرضه در بازار عادی را ندارد؛ برای مثال سهامی که در اختیار نهادهای دولتی یا حقوقی‌های بزرگ است و به‌منظور حفظ مدیریت نگهداری می‌شود یا سهامی که تحت مقررات ممنوعیت فروش قرار دارد.
• سهام قابل معامله همان بخشی از سهام شرکت است که هر روز می‌تواند بدون محدودیت وارد بازار شود و میان معامله گران جابه‌جا گردد. تنها این بخش از سهام است که در محاسبه شناوری وارد می‌شود و رفتار واقعی بازار را شکل می‌دهد.

اثر سهام شناور بر تحلیل تکنیکال و رفتار معاملاتی

شناوری سهم تأثیر عمیقی بر تحلیل تکنیکال دارد، هرچند بسیاری از معامله گران مبتدی از این تأثیر بی‌خبرند.

• در سهم‌هایی با شناوری پایین، شکل‌گیری کندل‌ها معمولاً غیرمعمول و همراه با نوسانات شدید است. کندل‌ها سایه‌های بلندتری دارند و الگوهای تکنیکال به‌سختی قابل اعتماد هستند؛ زیرا حجم معاملات در این سهم‌ها در بسیاری از مواقع با واقعیت تقاضا همخوانی ندارد. در مقابل، در سهم‌هایی با شناوری بالا، کندل‌ها منظم‌تر و تحلیل‌های تکنیکال معتبرتر می‌شوند. حمایت‌ها و مقاومت‌ها بهتر عمل می‌کنند و رفتار سهم منطقی‌تر است.
• حجم معاملات نیز تحت تأثیر مستقیم شناوری قرار می‌گیرد. در سهام کم‌عمق، حجم معاملات حتی اگر کم باشد، می‌تواند تغییرات شدید قیمتی ایجاد کند. اما در سهم‌هایی با شناوری بالا، حجم معاملات معمولاً معنای واقعی‌تری دارد و نشان‌دهنده مشارکت گسترده‌تر بازار است. همین موضوع باعث می‌شود الگوهایی مانند کانال‌ها، مثلث‌ها و پرچم‌ها در سهم‌های پرشناور بسیار قابل اعتمادتر باشند.

چه میزانی از سهام شناور برای یک شرکت مناسب است؟

میزان مناسب شناوری موضوعی نسبی است و باید در بستر ساختار بازار هر کشور بررسی شود. در بازارهای جهانی معمولاً شناوری بین بیست تا پنجاه درصد مطلوب در نظر گرفته می‌شود؛ زیرا این میزان باعث ایجاد تعادل بین نقدشوندگی و ثبات مالکیتی می‌شود.

در بورس ایران به دلیل ساختار خاص مالکیت بسیاری از شرکت‌ها که دولتی یا شبه‌دولتی هستند، میانگین شناوری بازار کمتر است. برخی شرکت‌ها حتی کمتر از پنج درصد شناوری دارند، در حالی که تعداد محدودی از نمادها دارای شناوری بالای چهل درصد هستند.

شناوری کم مزایایی مانند رشدهای سریع قیمتی و جذابیت برای پول‌های هوشمند را به همراه دارد، اما در عوض ریسک گیر افتادن در صف‌های طولانی و نوسانات شدید را نیز ایجاد می‌کند. از سوی دیگر، شناوری بالا ممکن است باعث کند شدن روندهای صعودی شود، اما در عوض نقدشوندگی‌ را افزایش می‌دهد و زمینه‌ای مناسب برای سرمایه گذاران بزرگ فراهم می‌کند. به همین دلیل، انتخاب میزان شناوری مناسب برای سرمایه گذاری وابسته به استراتژی فرد است.

سهام شناور و صندوق‌های ETF و درآمد ثابت

نقش صندوق‌های سرمایه گذاری در شناوری سهم بسیار مهم و گاهی تعیین‌کننده است. وقتی صندوق‌های درآمد ثابت یا برخی ETFها سهامی را خریداری و برای مدت طولانی نگهداری می‌کنند، آن سهم عملاً از چرخه معاملات روزانه خارج می‌شود و شناوری کاهش می‌یابد. در مقابل، صندوق‌های قابل معامله معمولاً فعالیت بیشتری در خرید و فروش دارند و حضور آن‌ها باعث افزایش عمق بازار و نقدشوندگی سهم می‌شود.

ورود یا خروج صندوق‌ها آثار فوری بر شناوری دارد. ورود یک صندوق بزرگ به سهم، میزان عرضه موثر را کاهش می‌دهد و می‌تواند قیمت‌ را تثبیت یا حتی رشد دهد. اما خروج ناگهانی آن‌ها ممکن است موجب افزایش عرضه یک‌باره و کاهش شدید قیمت شود. بنابراین تحلیل تغییرات مالکیت صندوق‌ها بخش جدایی‌ناپذیر تحلیل شناوری سهم است.

استفاده از شناوری سهم در تحلیل بنیادی

شناوری تنها در تحلیل تکنیکال کاربرد ندارد، بلکه یکی از معیارهای مهم تحلیل بنیادی نیز محسوب می‌شود. در ادامه نحوه استفاده از شناوری سهم در تحلیل های فاندامنتال یا بنیادی را برای شما تشریح خواهیم کرد:

• شناوری پایین معمولاً ریسک سیستمی بالاتری ایجاد می‌کند؛ زیرا کنترل سهم در اختیار گروه کوچکی از سهامداران است و قیمت می‌تواند تحت تأثیر تصمیمات آن‌ها قرار گیرد.
• از سوی دیگر، شناوری می‌تواند نشانه‌ای از فرهنگ مدیریت شرکت باشد. شرکت‌هایی که ساختار مدیریتی شفاف‌تر و مدرن‌تری دارند معمولاً تلاش می‌کنند میزان شناوری را در سطح مناسبی نگه دارند.
• شناوری همچنین بر سیاست تقسیم سود تأثیر می‌گذارد. شرکت‌هایی که سهامداران عمده قدرتمند دارند معمولاً سود بیشتری تقسیم می‌کنند، چون همین عمده‌داران ذی‌نفع اصلی هستند.
• از نظر ارزش‌گذاری نیز، سهم‌هایی با شناوری بالا ریسک نقدشوندگی کمتری دارند و در مدل‌های ارزش ذاتی، جذاب‌تر ارزیابی می‌شوند.

اشتباهات رایج درباره سهام شناور

بسیاری از معامله گران برداشت اشتباهی از مفهوم شناوری دارند.

• شناوری کم به معنی کم ارزش بودن نیست: یکی از متداول‌ترین اشتباه‌ها این است که تصور می‌شود شناوری کم به معنی ارزشمند بودن سهم است، در حالی که شناوری فقط ویژگی نقدشوندگی است و هیچ ارتباط مستقیمی با بنیادی سهم ندارد.
• نباید شناوری شرکت های بزرگ و کوچک را با هم مقایسه کرد: اشتباه دیگر، مقایسه شناوری شرکت‌های بزرگ و کوچک است؛ در حالی که این مقایسه اصلاً منطقی نیست و هر شرکت باید در چارچوب همتایان خود ارزیابی شود.
• خرید سهم نباید بر اساس بالا یا کم بودن شناوری باشد: خرید سهم صرفاً به دلیل پایین بودن شناوری نیز یکی از دام‌های خطرناک بازار است؛ زیرا ممکن است باعث ورود سرمایه گذار به سهم‌هایی شود که امکان خروج از آن‌ها در زمان ریزش بسیار دشوار است.
• نباید تغییرات شناوری را نادیده گرفت: همچنین بسیاری از معامله گران تغییرات شناوری را نادیده می‌گیرند؛ در حالی که افزایش یا کاهش شناوری در طول زمان می‌تواند نشانه‌ای مهم از ورود یا خروج سهامداران بزرگ باشد.

سهام شناور و رفتار سهام پرحجم بازار

سهم‌هایی که حجم معاملات روزانه آن‌ها بالا است، معمولاً شناوری قابل‌توجهی دارند و همین موضوع باعث می‌شود روندهای بلندمدت این سهم‌ها پایدارتر باشد. چنین سهم‌هایی کمتر در معرض دستکاری قرار دارند و تحلیل‌های الگوریتمی و حجمی در آن‌ها با دقت و اطمینان بیشتری عمل می‌کند. معامله گران حرفه‌ای معمولاً ترجیح می‌دهند بخش قابل توجهی از سرمایه خود را در این سهم‌ها قرار دهند؛ زیرا امکان مدیریت بهتر ریسک وجود دارد و ورود و خروج سرمایه راحت‌تر انجام می‌شود.

جمع بندی نهایی؛ چگونه از سهام شناور در معاملات استفاده کنیم؟

در این مقاله از آکادمی کارینکس، تصمیم گرفتیم به یکی از موضوعات پراهمیتی بپردازیم که کمتر در مورد آن صحبت می شود. از این به بعد با در نظر گرفتن شناوری سهم ها، می توانید حرفه ای تر سرمایه گذاری کنید.

همانطور که در این مطلب به آن اشاره کردیم؛ سهام شناور یکی از مهم‌ترین معیارهای تصمیم‌گیری در بازار سرمایه است و باید پیش از هر خریدی مورد توجه قرار گیرد. سهم‌های با شناوری پایین معمولاً نوسان‌پذیر و پرریسک هستند و برای سرمایه گذاران تازه‌کار یا کسانی که سرمایه بالایی دارند مناسب نیستند.

در مقابل سهم‌های با شناوری متوسط یا بالا فضایی منطقی‌تر و قابل تحلیل‌تر فراهم می‌کنند. بررسی سهامداران عمده و روند تغییر شناوری همیشه باید بخشی از تحلیل پیش از خرید باشد. توجه به این موضوع نه تنها امکان مدیریت بهتر ریسک را فراهم می‌کند بلکه باعث می‌شود معامله گر درک واقعی‌تری از رفتار قیمتی سهم داشته باشد.

سوالات متداول (FAQ)