جدیدترین قوانین چک برگشتی چیست؟ چگونه برای چک برگشتی حکک جلب بگیریم؟ چگونه چک را رفع سوءاثر کنیم؟ در این مقاله از آکادمی کارینکس قصد داریم تمامی قوانین جدید چک برگشتی صیادی را برای شما توضیح دهیم، پس تا انتهای این مطلب همراه ما باشید.
به طور کلی، طبق قوانین جدید چک برگشتی صیادی، بعد از برگشت خوردن چک، باید گواهی عدم پرداخت در سامانه صیاد ثبت شود، ظرف 24 ساعت به میزان کسری حساب، حساب های بانکی مسدود شود و خدمات و تسهیلات بانکی برای صادرکننده غیرفعال می شود و امکان صدور چک جدید وجود نخواهد داشت.
حالا بیایید تا محدودیت های چک صیادی برگشتی را به صورت جزئی تر با هم بررسی کنیم:
محدودیت ها و قوانین جدید چک برگشتی چیست؟
مسدودشدن حسابها و کارتهای بانکی، ممنوعیت افتتاح حساب جدید، عدم امکان دریافت وام و دستهچک جدید و عدم امکان صدور و ثبت چک جدید در سامانه صیاد از محدودیتهایی است که طبق قوانین جدید چک برگشتی برای تنبیه آنی صادرکننده در نظر گرفته شده است.
در ادامه این موارد را بررسی خواهیم کرد:
1- مسدود شدن تمامی حساب ها و کارت های بانکی
در وهله اول بعد از برگشت خوردن چک، باید توسط شعبه یا متصدی بانک، باید گواهی عدم پرداخت در سامانه صیاد بانک مرکزی صادر شود که دارای کد رهگیری مشخص خواهد بود. به محض صدور این گواهی، دستور مسدودی حساب به تمامی بانک ها صادر می شود و تمامی حساب های صادرکننده باید تا ظرف 24 ساعت به اندازه کسری چک برگشتی مسدود شود.
در این صورت، صادرکننده چک تا زمان تسویه بدهی یا رفع سوء اثر، امکان برداشت یا انتقال این بخش از دارایی خود را در هیچیک از بانکهای کشور نخواهد داشت. جالب است بدانید که در اوایل ابلاغ قانون جدید چک برگشتی، اگر حساب صادرکننده دارای کسری موجودی بود، تا زمان واریز دوبرابر مبلغ کسری چک آن را مسدود نگه میداشتند!
۲- ممنوعیت افتتاح حساب جدید و دریافت کارت بانکی
دومین گام از مجازات در نظر گرفته شده برای صادرکننده چک برگشتی، ممنوعیت استفاده از خدمات بانکی تا رفع سو اثر خواهد بود. تمامی خدمات افتتاح حساب، دریافت کارت، دریافت وجه نقد، صدور کارت هدیه، تمدید کارت، دریافت تسهیلات، خرید دین، برداشت، واریز، صدور دسته چک و غیره برای صادرکننده چک برگشتی غیرفعال خواهد شد.
3- ممنوعیت صدور و ثبت چک جدید در سامانه صیاد
بعد از محدودیت های مذکور، صادرکننده چک بلامحل، امکان ثبت چک جدید در سامانه صیاد را هم از دست خواهد داد. یعنی فرد در هیچ بانکی امکان استفاده از خدمات ثبت، تایید، انتقال و حتی استعلام چک صیادی را نخواهد داشت، مگر اینکه رف سوء اثر صورت بگیرد.
آیا وجه مسدود شده به حساب دارنده چک برگشتی واریز می شود؟
طبق قوانین جدید چک صیادی، اگر موجودی سایر حساب ها ( قرض الحسنه، سپرده کوتاه مدت، سپرده بلندمدت) در بانک صادرکننده کافی باشد، بانک می تواند به درخواست دارنده چک ( نه به صورت خودکار) از مبلغ کسری را از سایر حساب ها پرداخت کند.
توجه داشته باشید که در صورتی که مجموع این حسابها نیز کفاف کل مبلغ چک را ندهد، بانک مبلغ موجود را پرداخت کرده و تنها برای مبلغ باقیمانده و وصولنشده، گواهی عدم پرداخت صادر میکند.
آیا امکان واریز خودکار کسری چک برگشتی از سایر حساب ها وجود دارد؟
خیر، اگرچه مسدودی وجوه در سایر بانکها بهصورت خودکار انجام میشود، اما بانک مقصد وجوه مسدودشده را مستقیما به حساب دارنده واریز نمیکند. دارنده چک باید با در دست داشتن همان گواهی عدم پرداخت دارای کد رهگیری، از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی تقاضای صدور اجراییه مستقیم دادگاه یا اقدام از طریق اداره اجرای ثبت را ثبت کند تا قاضی اجرای احکام، دستور انتقال فوری وجوه توقیفشده را به حساب دارنده چک صادر نماید.
گواهی عدم پرداخت در چک برگشتی چیست و چه کاربردی دارد؟
گواهی عدم پرداخت در چک برگشتی، سندی رسمی، اداری و حقوقی ثبت شده در سامانه صیاد ( با کد رهگیری اختصاصی) است که بانک به محض برگشت چک، میتواند آن را صادر کند. این گواهی، مهمترین مدرک قانونی برای اثبات طلب از مسیر حقوقی یا کیفری خواهد بود.
در گواهی عدم پرداخت چک برگشتی، اطلاعات زیر به دقت ثبت میشود:
- مشخصات کامل صاحب حساب و صادرکننده
- مشخصات دارنده چک
- علت یا علل دقیق عدم پرداخت وجه چک
- میزان موجودی موجود در حساب و مبلغ پرداختنشده
نکته طلایی: بر اساس قانون جدید صدور چک، هر گواهی عدم پرداخت حتما باید دارای کد رهگیری اختصاصی سامانه یکپارچه بانک مرکزی باشد. در غیر اینصورت مراجع قضایی و دفاتر خدمات الکترونیک قضایی هیچگونه دادخواست یا اجراییهای را برای وصول چک ثبت نخواهند کرد.
بنابراین هنگام دریافت گواهی از متصدی بانک، حتما درج کد رهگیری را بررسی کنید.

نحوه گرفتن حکم جلب برای چک برگشتی طبق قانون جدید
چگونه برای چک برگشتی حکم جلب بگیریم؟ برای گرفتن حکم جلب برای صادرکننده چک برگشتی شما باید حداکثر تا 6 ماه بعد از صدور گواهی عدم پرداخت در سامانه صیاد ( با کد رهگیری) از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، شکایت خود را به صورت کیفری ثبت نمایید.
دو نکته مهم:
- برای گرفتن حکم جلب، متصدی بانک باید گواهی عدم پرداخت را در سامانه صیاد ثبت کرده باشد و کد رهگیری آن را در اختیار شما قرار داده باشد.
- در صورت سپری شدن مهلت 6 ماهه از زمان صدور گواهی عدم پرداخت، جنبه کیفری چک کاملا ساقط شده و دیگر امکان دریافت حکم جلب وجود ندارد؛ در این شرایط، دارنده تنها میتواند از مسیرهای حقوقی یا اجرای ثبت برای وصول وجه اقدام کند.
پس از رسیدگی کیفری و صدور دستور جلب توسط قاضی یا بازپرس پرونده، برگه جلب بر اساس موقعیت بدهکار به دو صورت صادر میشود.
- حکم جلب عادی: اگر آدرس دقیق محل سکونت، محل کار یا تردد صادرکننده چک مشخص باشد، قاضی دستور جلب عادی صادر میکند.
- حکم جلب سیار: اما اگر صادرکننده چک متواری باشد، نشانی ثابتی از وی در دسترس نباشد یا مدام محل حضور خود را تغییر دهد، قاضی دستور جلب سیار صادر خواهد کرد.
حکم های صادر شده دارای مهلت اعتبار مشخص (معمولاً یک تا چند ماه) هستند و دستور جلب متهم به تمامی واحدهای انتظامی صادر خواهد شد. به محض رویت متهم، نزدیکترین واحد گشت انتظامی موظف به دستگیری و تحویل او به مراجع قضایی خواهد بود.
برای چه نوع چک برگشتی نمیتوان حکم جلب گرفت؟
ماده ۱۳ قانون صدور چک، چک های برگشتی از جمله چک سفیدامضا، چک مشروط، چک بابت تضمین و چکی که ثابت شود بدون تاریخ یا وعدهدار صادر شده است را از تعقیب کیفری خارج کرده است و نمی توان برای این نوع چک ها، حکم جلب گرفت.
نکته مهم: نداشتن وصف کیفری، بهتنهایی به معنای بیاعتباری طلب نیست. همچنین اثبات تضمینی یا مشروط بودن، حتی اگر در متن چک درج نشده باشد، میتواند بر قابلیت تعقیب کیفری اثر بگذارد.
جدول مجازاتهای کیفری چک برگشتی و صدور چک بلامحل
بر اساس ماده ۷ قانون صدور چک، مجازات فرد صادرکننده چک برگشتی در صورت اثبات جرم صدور چک بلامحل بر مبنای مبلغ چک تعیین میشود:

نکته قانونی و خیلی مهم: چنانچه صادرکننده چندین فقره چک برگشتی برای اشخاص مختلف یا یک فرد صادر کرده باشد، مجموع ارقام چکها ملاک تعیین شدت مجازات حبس خواهد بود.
برای وصول چک برگشتی به کجا مراجعه کنم؟ دادگاه یا شورای حل اختلاف؟
برای مبالغ مختلف، مرجع رسیدگی به چک برگشتی متفاوت خواهد بود. اگر مبلغ چک برگشتی زیر ۲۰ میلیون باشد، مرجع رسیدگی به وصول آن شورای حل اختلاف و اگر بالای ۲۰ میلیون تومان باشد، مرجع رسیدگی به آن دادگاه خواهد بود.
اما برای گرفتن حکم جلب چک برگشتی، فارغ از مبلغ چک باید حتما به دادگاه و شعب قضایی کیفری مراجعه نمایید.
چگونه چک برگشتی را وصول کنیم؟
نحوه وصول چک برگشتی با گرفتن حکم جلب ( شکایت کیفری) سازکاری کاملا متفاوت دارد. شما می توانید بدون شکایت کیفری، درخواست وصول مطالبات چک برگشتی خود را طبق روش ها و مراحل زیر صادر کنید:
روش ۱؛ درخواست اجراییه مستقیم چک از دادگاه
ماده ۲۳ قانون صدور چک، امکان درخواست صدور اجراییه را بدون طی رسیدگی معمول دعوای مطالبه وجه پیشبینی کرده است. مطابق این ماده، دارنده با ارائه گواهی عدم پرداخت میتواند صدور اجراییه را برای کسری مبلغ چک و حقالوکاله وکیل طبق تعرفه قانونی درخواست کند.
توجه داشته باشید که صدور این اجراییه سه شرط اصلی دارد:
- در متن چک، وصول وجه به تحقق شرطی وابسته نشده باشد.
- در متن چک، بابت تضمین بودن آن قید نشده باشد.
- گواهی عدم پرداخت به دلیل دستور عدم پرداخت موضوع ماده ۱۴ قانون صدور چک صادر نشده باشد.
با تحقق شروط اصلی مذکور، اجراییه حسب مورد علیه صاحب حساب، صادرکننده یا هر دو صادر میشود. در صورت صدور اجراییه مستقیم، مهلت دهروزه از تاریخ ابلاغ آن آغاز خواهد شد. صادرکننده باید در این مدت بدهی را بپردازد، با موافقت دارنده برای پرداخت ترتیب دیگری بدهد یا دارایی معرفی کند که وصول طلب از آن امکانپذیر باشد. در غیر این صورت، دارنده میتواند ادامه عملیات اجرایی را درخواست کند.
دو نکته مهم:
- ده روز، مهلت تضمینی دریافت پول نیست؛ شناسایی اموال و اجرای وصول ممکن است زمانبر باشد.
- خسارت تأخیر تأدیه در قلمرو صریح اجراییه این ماده ذکر نشده است، یعنی شما برای خسارت تادیه باید به صورت جداگانه اقدام نمایید.
همچنین صرف طرح ادعای تضمینیبودن چک یا تحصیل آن از طریق جرم، عملیات اجرایی را خودکار متوقف نمیکند؛ توقف، تابع تصمیم مرجع قضایی و شرایط مقرر در همان ماده است.
مستند: ماده ۲۳ قانون صدور چک، اصلاحی ۱۳۹۷
روش ۲؛ وصول چک از طریق اجرای ثبت
مطابق ماده ۲ قانون صدور چک، چک در حکم سند لازمالاجرا است و دارنده میتواند با رعایت شرایط قانونی، از مسیر اجرای ثبت برای وصول آن اقدام کند. برای این مسیر، ارائه اصل چک و گواهی بانکی مربوط لازم است. بانک باید مطابقت امضای چک با نمونه امضای صادرکننده را تأیید کرده باشد. بنابراین علت برگشت و نتیجه بررسی امضا، در انتخاب این روش اهمیت دارد.
اجرای ثبت را نباید با اجراییه قضایی ماده ۲۳ یکسان دانست؛ مبنای قانونی و تشریفات این دو مسیر متفاوت است. همچنین نمیتوان بدون بررسی وضعیت اموال و پرونده، برای وصول از این طریق زمان قطعی اعلام کرد.
روش ۳؛ پیگیری از طریق دعوای حقوقی مطالبه وجه
در مواردی که شرایط استفاده از اجراییه مستقیم فراهم نیست یا درباره اصل بدهی، قرارداد پایه و مسئولیت اشخاص اختلاف وجود دارد، مسیر مطالبه حقوقی باید بررسی شود.
برای نمونه، ماده ۲۳ صدور اجراییه مستقیم را برای چکی که در متن آن بابت تضمین بودن قید شده، پیشبینی نکرده است. بااینحال، نباید از این محدودیت نتیجه گرفت که طلب دارنده از بین رفته است. در چنین پروندهای، قرارداد، تعهد تضمینشده و دلایل استحقاق دارنده اهمیت پیدا میکند.
همچنین در انتخاب مرجع رسیدگی باید میان«دعوای مطالبه وجه و درخواست صدور اجراییه ماده ۲۳ تفاوت گذاشت. نصاب دعاوی مالی را نمیتوان بدون بررسی مستقل، به درخواست اجراییه تعمیم داد.
روش ۴؛ از طریق شکایت کیفری چک بلامحل و گرفتن حکم جلب
شکایت کیفری فقط برای چکهایی امکانپذیر است که شرایط قانونی تعقیب کیفری را داشته باشند. که در بندهای قبلی در قالب نحوه گرفتن حکم جلب، به صورت کامل آن را توضیح دادیم.
در ادامه به منظور جمع بندی این بخش، جدول خلاصه روش های وصول چک برگشتی را برای شما ارائه کردیم:
| روش وصول چک برگشتی | هدف اصلی | نکات و محدودیت ها |
| اجراییه مستقیم دادگاه | وصول کسری مبلغ چک و حقالوکاله طبق تعرفه | مهلت دهروزه، تضمین وصول نیست |
| اجرای ثبت | وصول وجه از مسیر اجرای سند لازمالاجرا | با اجراییه قضایی ماده ۲۳ متفاوت است |
| دعوای حقوقی | رسیدگی به مطالبه و اختلاف مربوط به بدهی | به وضعیت پرونده بستگی دارد |
| شکایت کیفری | تعقیب کیفری و گرفتن حکم جلب صادرکننده | همه چکها قابلیت شکایت کیفری ندارند |
به منظور تایید موارد فوق، منابع قوانین صدور چک، جهت بررسی بیشتر خدمت شما معرفی خواهند شد:
- مراجعه شود به: ماده ۲ قانون صدور چک، اصلاحی ۱۳۷۲.
- مراجعه شود به: بند ۱ ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف، مصوب ۱۴۰۲.
- مراجعه شود به: ماده ۱۱ قانون صدور چک، اصلاحی ۱۳۷۲ و ماده ۱۳ همان قانون، اصلاحی ۱۳۸۲.
توصیه میکنیم حتما با افراد باتجربه و یا کارشناسان حقوقی برای وصول مطالبات خود از چک برگشتی با مبالغ سنگین، مشورت نمایید. انتخاب روش مناسب برای وصول چک نیازمند بررسی موارد مختلف است و نباید صرفا بر اساس سریعترین راه تصمیم به اقدام گرفت.

نحوه رفع سوء اثر؛ چگونه چک برگشتی را سوء اثر کنیم؟
برای رفع سوءاثر چک میتوانید با واریز مبلغ به حساب و بلوکه کردن آن، ارائه اصل چک، اخذ رضایتنامه رسمی دارنده، ارائه نامه اتمام عملیات قضایی یا حکم برائت ذمه اقدام کنید. غیر از آن در صورت گذشت سه سال از تاریخ گواهی عدم پرداخت، سوء اثر پاک می شود.
البته مورد آخر مشروط به این است که هیچگونه طرح دعوی حقوقی یا کیفری علیه صادرکننده چک برگشتی صادر نشده باشد. همچنین توجه داشته باشید که رفع سوءاثر صرفا یک اقدام اداری است و به معنای تسویه بدهی به دارنده نیست.
در ادامه روش های ششگانه رفع سوءاثر چک صیادی که ضمن تبصره ۳ ماده ۵ مکرر قانون صدور چک، پیش بینی شده است را بیشتر توضیح خواهیم داد:
- واریز کسری وجه و درخواست مسدودی: صاحب حساب میتواند کسری مبلغ چک را به حساب جاری نزد بانک محالعلیه واریز و درخواست مسدودی آن را ارائه کند. وجه تا مراجعه دارنده و حداکثر به مدت یک سال مسدود میشود. بانک نیز باید ظرف سه روز، تأمین وجه را به شیوه مقرر به دارنده اطلاع دهد. واریز وجه بدون درخواست و انجام تشریفات مربوط را نباید معادل قطعی رفع سوءاثر دانست.
- ارائه لاشه چک: ارائه اصل چک برگشتی به بانک محالعلیه، یکی دیگر از راههای قانونی رفع سوءاثر است. در تسویه مستقیم، بهتر است تحویل اصل چک و دریافت رسید تسویه همزمان انجام شود.
- ارائه رضایتنامه رسمی دارنده: دارنده میتواند رضایتنامه رسمی تنظیم کند. اگر دارنده شخص حقوقی دولتی یا عمومی غیردولتی باشد، نامه رسمی آن شخص حقوقی طبق حکم قانون قابل استفاده است.
- ارائه نامه اتمام عملیات اجرایی: نامه رسمی مرجع قضایی یا ثبتی صالح مبنی بر اتمام عملیات اجرایی در خصوص چک از مدارک مورد نیاز و قانونی رفع سوءاثر خواهد بود.
- ارائه حکم برائت ذمه صاحب حساب: حکم قضایی مبنی بر برائت ذمه صاحب حساب در خصوص همان چک نیز از روشهای مقرر است. این عبارت را نباید با برائت کیفری جایگزین کرد؛ نبود مسئولیت کیفری لزوما به معنای نبود بدهی نیست.
- گذشت سه سال با شرط قانونی: گذشت سه سال از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت، مشروط به عدم طرح دعوای حقوقی یا کیفری توسط دارنده در خصوص چک، از موارد رفع سوءاثر است. بنابراین عبارت تمام چکهای برگشتی بعد از سه سال خودکار پاک میشوند، دقیق نیست. همچنین رفع سوءاثر را نباید به معنای پرداخت وجه به دارنده معرفی کرد.
در صورت تحقق یکی از روشهای قانونی، بانک باید رفع سوءاثر را فورا و بهصورت برخط در سامانه مربوط ثبت کند.
جمعبندی نهایی؛ قوانین جدید چک برگشتی چه میگویند؟
قوانین جدید چک برگشتی مسیر وصول و رفع تعهدات مالی را ساختاریافتهتر کردهاند؛ از یکسو، دارنده چک باید متناسب با علت برگشت و شرایط سند، مسیر اقدام مناسب ( نظیر اجرائیه مستقیم دادگاه، اجرای ثبت، دادخواست حقوقی یا شکایت کیفری که در بالا به آنها پرداختیم) را آگاهانه برگزیند تا درگیر فرآیندهای فرسایشی و بینتیجه نشود.
از سوی دیگر، صادرکننده نباید به توافقات شفاهی بسنده کند، بلکه برای پیشگیری از پیامدهای بانکی و قضایی، ثبت رسمی مدارک تسویه و پیگیری قانونی رفع سوءاثر از سامانه بانک مرکزی الزامی خواهد بود.
امیدواریم در این مقاله توانسته باشیم تمامی پرسش های شما درباره چک برگشتی را پاسخ داده باشیم، در صورت بروز هرگونه سوال در مورد چک برگشتی، می توانید آن را از طریق ارسال دیدگاه با ما به اشتراک بگذارید تا حدالمقدور کارشناسان ما به پرسش های شما پاسخ دهند.
سوالات متداول (FAQ)
وصول چک برگشتی چقدر طول میکشد؟
زمان ثابتی برای همه پروندهها وجود ندارد. مسیر انتخابی، وضعیت ابلاغ، شناسایی اموال و اختلافات احتمالی بر روند پرونده اثر میگذارند. مهلت دهروزه ماده ۲۳ صرفاً مهلت اقدام مخاطب اجراییه است، نه وعده وصول وجه در ده روز.
آیا چک ضمانت را میتوان کیفری پیگیری کرد؟
اگر تضمینیبودن چک در متن درج شده یا به طریق دیگری ثابت شود، صادرکننده بابت صدور آن چک مشمول تعقیب کیفری موضوع ماده ۱۳ نیست. این موضوع بهتنهایی تکلیف حق مطالبه وجه را تعیین نمیکند.
آیا انتقال چک پس از برگشت، حق شکایت کیفری ایجاد میکند؟
طبق ماده ۱۱، انتقال چک پس از برگشت اصولاً برای انتقالگیرنده حق شکایت کیفری ایجاد نمیکند؛ مگر انتقال قهری باشد. این حکم را نباید به همه حقوق مالی انتقالگیرنده تعمیم داد.
چند روز بعد از ابلاغ اجراییه چک برگشتی، حکم جلب صادر میشود؟
صدور حکم جلب خودکار نیست؛ پس از پایان مهلت ۱۰ روزه ابلاغیه، در صورت عدم پرداخت بدهی و عدم اثبات اعسار توسط بدهکار، طلبکار میتواند با ارائه درخواست قانونی، حکم جلب را دریافت کند.
آیا تمام هزینه وکیل از صادرکننده چک برگشتی گرفته میشود؟
خیر؛ طبق ماده ۲۳ فقط مبلغ حقالوکاله مطابق با تعرفه مصوب قانونی بر عهده صادرکننده قرار میگیرد و مابهالتفاوت توافقات خصوصی میان موکل و وکیل، قابل مطالبه از طرف مقابل نخواهد بود.

