اگر چک صیادی برگشت بخورد چه می‌شود؟

اگر چک صیادی برگشت بخورد چه می شود؟ آیا حساب مسدود می شود؟ در صورت پاس نشدن چک صیادی چه باید کرد؟ در این مقاله از آکادمی کارینکس قصد داریم عواقب برگشت خوردن چک صیادی را طبق قوانین جدید بررسی کنیم و ببینیم چه محدودیت هایی در انتظار صاحب حساب چک برگشتی خواهد بود. پس با ما تا انتهای این مطلب همراه باشید.

در سیستم جدید بانکی،طبق قوانین جدید چک فرآیند برگشت خوردن چک خیلی سریع تر از سیستم سنتی انجام می شود. در صورت عدم تطابق موجودی با رقم چک، چک در سامانه صیاد گواهی عدم پرداخت دریافت می کند و بر حسب میزان کسری موجودی، انواع محدودیت ها در انتظار صاحب حساب خواهد بود.

به طور خلاصه، اگر چک صیادی برگشت بخورد، بلافاصله تمام حساب های بانکی شما در تمامی بانک ها به میزان کسری چک مسدود می شود و تا زمان رفع سوء اثر نیز امکان صدور چک دیجیتال، استفاده از خدمات بانکی و دریافت تسهیلات نخواهید داشت.

اگر شما فردی هستید که چک را برگشت زده، طبق ماده 23 قانون صدور چک، می توانید مستقیما از دادگاه اجراییه بگیرید و اموال صادرکننده را به میزان مبلغ چک برگشتی توقیف نمایید.

بیایید این موضوع که اگر چک برگشت بخورد چه می شود را جزئی تر بررسی کنیم.

اگر چک برگشت بخورد چه می‌شود؟ طبق قوانین جدید

طبق قوانین جدید چک، در صورت برگشت خورد چک پیامدها و محدودیت های متعددی در انتظار حساب و اعتبار شما نزدک سیستم بانکی خواهد بود که در ادامه به صورت مفصل به آنها اشاره خواهیم کرد:

1- مسدودی خودکار حساب ها در تمامی بانک ها

اگر چک برگشت بخورد، نخستین محدودیت مسدودی حساب شماست. به محض پاس نشدن چک و صدور گواهی عدم پرداخت در سامانه صیاد ( باید کد رهگیری صیاد ثبت شود) بر اساس قانون، حداکثر تا ۲۴ ساعت پس از ثبت گواهی عدم پرداخت، دستور مسدودی وجوه به تمامی بانک‌ها و مؤسسات اعتباری کشور ابلاغ و اجرا می‌گردد.

در مورد این فرآیند چند نکته مهم وجود دارد که چه به عنوان دارنده چک و چه به عنوان صاحب حساب، باید نسبت به آن آگاه باشید:

• مسدودی به میزان مبلغ کسری انجام خواهد شد، نه بیشتر و نه کمتر!
• مسدودی حساب به منزله برداشت خودکار از حساب نخواهد بود. 
• بانک مرکزی برای مسدود کردن حساب بر اساس اولویت حساب جاری، قرض الحسنه، کوتاه مدت و بلندمدت اقدام می کند. 

نکته آخر یعنی در صورتی که مبلغ مسدودی در حساب های جاری نباشد، به سراغ مسدود کردن انواع دیگر حساب ها خواهد رفت.

همچنین توصیه می‌کنیم بخوانید: ” انواع حساب های بانکی “

2- محرومیت از تمامی خدمات بانکی و اعتباری

غیر از مسدودی حساب، بخش فلج‌کننده برای کسب‌وکارها و افراد، محرومیت‌های بانکی و اعتباری گسترده‌ای است که به عنوان ضمانت‌اجرای قانون در ماده ۵ مکرر قانون صدور چک وضع شده است.

تا زمانی که دارنده حساب نسبت به رفع سوءاثر چک برگشتی اقدام نکند، کل شبکه بانکی کشور موظف به اعمال محدودیت‌های زیر علیه او خواهد بود:

• ممنوعیت کامل ثبت، تایید و انتقال چک در سامانه صیاد
• توقف صدور هرگونه دسته‌چک جدید
• عدم افتتاح هرگونه حساب بانکی جدید
• عدم امکان دریافت کارت هدیه
• عدم امکان صدور یا تمدید کارت های بانکی
• محرومیت از تسهیلات بانکی و وام
• ممنوعیت صدور ضمانت‌نامه‌های بانکی و گشایش اعتبارات اسنادی (LC):

3- افت شدید رتبه اعتباری در سامانه یکپارچه اعتبارسنجی

در سال های اخیر، یکی از دارایی‌های نامشهود اما بسیار ارزشمند هر فعال اقتصادی و شهروند در نظام بانکی مدرن، رتبه اعتباری اوست. امروزه گزارش‌های شرکت مشاوره رتبه‌بندی اعتباری ایران پایه و اساس قضاوت بانک‌ها، شرکت‌های بیمه، پلتفرم‌های لندتک (خرید قسطی و BNPL) و حتی طرف‌های تجاری قرار می‌گیرد.

چک برگشتی چه تاثیری بر رتبه اعتباری بانکی دارد؟

چک برگشتی باعث ریزش شدید امتیاز و قرار گرفتن در وضعیت پرریسک (D تا E)، سیاه‌شدن سابقه مالی در استعلام‌های عمومی صیاد، ماندگاری اثر منفی در سوابق تاریخی اعتباری ( حتی پس از رفع سوءاثر چک و تسویه با طلبکار) خواهد شد.

اگر چک صیادی برگشت بخورد حساب مسدود می‌شود؟

بله، همانطور که توضیح دادیم، اگر چک صیادی برگشت بخورد، به محض صدور گواهی عدم پرداخت در سامانه صیاد با کد رهگیری اختصاصی، دستور مسدودی حساب به صورت خودکار به تمامی بانک ها صادر می شود و از زمان صدور آن لازم الاجراست.

چند روز بعد از برگشت چک حساب مسدود می شود؟

بر خلاف تصور بعضی افراد، در سیستم فعلی چک های صیادی و بر اساس قوانین جدید، بلافاصله بعد از برگشت خوردن چک و صدور گواهی عدم پرداخت در سامانه، دستور مسدودی حساب به تمامی بانک‌ها صادر می‌شود و حداکثر تا 24 ساعت، حساب‌ها مسدود می‌شود.

آیا برگشت خوردن چک صیادی زندان دارد؟

بله ممکن است، طبق ماده ۷ قانون جدید، صدور چک بلامحل ( که بعد از برگشت خوردن چک محرز می‌شود) جرم است و در صورت طرح شکایت کیفری از صادرکننده، می تواند بین حداکثر 6 ماه تا 2 سال حبس داشته باشد.

اما اگر صادرکننده چک هستید، نیازی نیست حتما نگران زندان رفتن باشید. اگر چک برگشتی، جنبه کیفری پیدا نکند و از مسیر بانکی یا حقوقی به نتیجه برسد، هیچگونه مجازات کیفری برای صادرکننده منظور نخواهد شد.

همچنین لازم است بدانید که طبق ماده ۱۳ قانون صدور چک؛ چک وعده‌دار (دارای تاریخ صدور مقدم بر سررسید)، چک ضمانت یا امانت، چک سفید امضا و چک مشروط به تحقق شرطی، وصف کیفری ندارد و صرفا جنبه حقوقی پیدا می‌کند. از آنجا که بیش از ۹۰ درصد چک‌های صیادی در بازار به‌صورت وعده‌دار صادر می‌شوند، عملا امکان پیگیری کیفری و مجازات زندان برای اکثر آن‌ها وجود ندارد مگر آنکه چک کاملاً روز و نقدی صادر شده باشد.

پس نیازی به نگرانی نیست.

بعد از برگشت زدن چک صیادی چه باید کرد؟

به طور خلاصه، بعد از برگشت زدن چک صیادی، می توانید برای وصول آن به شیوه سیستمی، حقوقی یا کیفری اقدام کنید، به شرط اینکه گواهی عدم پرداخت با کد رهگیری در سامانه صیاد ثبت شده باشد. همچنین تحت شرایطی، امکان واریز سریع از سایر حساب های فرد وجود دارد.

اگر چک دستتان برگشت بخورد، توصیه می کنیم مراحل زیر را دنبال کنید:

گام 1؛ دریافت فوری گواهی عدم پرداخت با کد رهگیری صیاد

اولین اقدام شما مراجعه به بانک و دریافت گواهی عدم پرداخت است. بسیار مهم است که این گواهی حتما کد رهگیری صیاد داشته باشد، زیرا گواهی بدون این کد در مراجع قضایی فاقد اعتبارند. اگر موجودی حساب صادرکننده کمتر از مبلغ چک بود، همان مقدار را دریافت کنید و برای مابقی مبلغ، گواهی دارای کد رهگیری بگیرید.

گام 2؛ اقدام برای برداشت سیستمی در بانک صادرکننده

امکان برداشت کسری چک برگشتی از سایر حساب های صادرکننده در همان بانک وجود دارد. از متصدی بانک بخواهید تمام حساب‌های دیگر صادرکننده (جاری، پس‌انداز و…) را در همان بانک بررسی کند. طبق قانون، بانک موظف است اگر در سایر حساب ها موجودی وجود داشت، آن را تا سقف بدهی چک، برداشت و به حساب شما واریز کند.

این روش سریع‌ترین راه برای وصول بدون نیاز به دادگاه است.

گام 3؛ دریافت اجرائیه مستقیم دادگاه

اگر موجودی سایر حساب ها نیز برای وصول مطالبات شما کامل نبود، می توانید طبق ماده 23 قانون صدور چک بدون نیاز به طی کردن جلسات دادرسی، با اصل چک و گواهی به دفاتر قضایی بروید و درخواست صدور اجرائیه بدهید. صادرکننده چک برگشتی ۱۰ روز فرصت دارد بدهی را تسویه کند؛ وگرنه اموال او توقیف و حکم جلبش صادر می‌شود.

گام 4؛ مسیر ثبت اسناد و املاک یا شکایت کیفری

در صورتی که هیچ یک از مراحل بالا جواب نداد، برای توقیف سریع املاک، خودرو یا ممنوع‌الخروجی بدهکار، می‌توانید از اجرای ثبت استفاده کنید. همچنین مسیر شکایت کیفری تنها برای چک‌های بدون وعده (روز) کاربرد دارد و می‌تواند با فشار حبس، بدهکار را به پرداخت ترغیب کند؛ اما توجه داشته باشید که برای چک‌های وعده‌دار، سفید امضای یا بابت ضمانت، امکان شکایت کیفری و دریافت حکم جلب وجود نخواهد داشت.

نحوه رفع مسدودی حساب چک برگشتی صیادی

برای رفع مسدودی حساب و سایر محدودیت های بانکی، باید اقدام به رفع سوءاثر چک کنید که برای این منظور تامین موجودی و واریز مبلغ کسری چک سریع ترین راه خواهد بود. سپس از بانک بخواهید اقدامات لازم را برای بلوکه کردن مبلغ در حساب انجام دهد.

به محض مسدود کردن وجه کسری چک، بانک موظف است رفع سوءاثر را در سامانه صیاد ثبت کند. در این صورت دستور رفع مسدودی سایر حساب‌های شما در تمام بانک‌ها به صورت خودکار صادر خواهد شد. همچنین بانک ظرف ۳ روز کاری نیز واریز وجه را به دارنده چک پیامک یا ابلاغ می‌کند.

اما طبق دستورالعمل‌های بانک مرکزی و تبصره‌های ماده ۵ مکرر قانون صدور چک، روش های دیگری نیز برای رفع مسدودی حساب چک برگشتی صیادی و پاک کردن سوء اثر وجود دارد:

• ارائه لاشه چک برگشتی به شعبه بانک: اگر پس از برگشت خوردن چک، توانستید با دارنده چک توافق کنید و بدهی او را به صورت نقدی یا از طریق دیگری تسویه نمایید، باید حتماً اصل برگه (لاشه) چک را از او پس بگیرید. با تحویل اصل لاشه چک به شعبه بانک افتتاح‌کننده حساب، متصدی بانک لاشه را باطل کرده و همان لحظه وضعیت چک را در سامانه به رفع سوءاثر شده تغییر می‌دهد.
• ارائه رضایت‌نامه محضری از دارنده چک: گاهی لاشه چک مفقود شده یا به هر دلیلی در دسترس دارنده نیست، اما طلبکار پول خود را دریافت کرده است و اعتراضی ندارد. در این شرایط، دارنده چک باید همراه شما به یک دفتر اسناد رسمی برود و یک رضایت‌نامه رسمی و بلاقیدوشرط مبنی بر تسویه کامل چک با ذکر شماره صیادی و شناسه چک تنظیم کند. ارائه این سند رسمی به بانک، بلافاصله منجر به رفع سوءاثر و آزادسازی حساب‌ها خواهد شد.
• ارائه نامه رسمی از اجرای احکام دادگستری یا اداره ثبت: اگر پرونده چک به مراجع قضایی یا اداره اجرای ثبت اسناد کشیده شده باشد و شما در آنجا بدهی را همراه با خسارت تأخیر تادیه و نیم‌عشر دولتی تسویه کرده باشید، مرجع قضایی نامه‌ای مبنی بر مختومه شدن پرونده و پایان عملیات اجرایی صادر می‌کند. با تحویل این نامه به بانک، اقدامات اداری رفع مسدودی انجام می‌گیرد.
• گذشت ۳ سال از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت: چنانچه ۳ سال تمام از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت گذشته باشد و دارنده چک هیچ‌گونه دعوای حقوقی یا کیفری در مراجع قضایی ثبت نکرده باشد، بانک مرکزی بنا به درخواست مشتری و پس از استعلام عدم وجود پرونده فعال قضایی، سابقه چک برگشتی را به شکل سیستمی رفع سوءاثر می‌کند.

نحوه رفع سوء اثر چک و همچنین موارد مربوط به گرفتن حکم جلب برای چک برگشتی را در مقاله مرتبط توضیح داده ایم. برای مشاهده مقاله اینجا را لمس کنید.

بعد از رفع سوءاثر  چک برگشتی چقدر طول می‌کشد تا مسدودی حساب برطرف شود؟

پس از احراز شرایط، متصدی بانک اطلاعات رفع سوءاثر را در سامانه متمرکز صیاد ثبت می‌کند. سپس بانک مرکزی پیام رفع مسدودی را طی دوره‌های چندساعته به تمامی بانک‌های کشور ارسال می‌کند. در نتیجه، معمولاً ظرف ۲۴ تا ۷۲ ساعت کاری، تمام حساب‌های مسدودشده باز شده و دسترسی به خدمات بانکی فراهم می‌شود.

اشتباهات رایج که منجر به برگشت خوردن چک صیادی می‌شود!

بسیاری از برگشت‌خوردن‌های چک صیادی ناشی از نیت مجرمانه یا کلاهبرداری نیست، بلکه از ناآگاهی نسبت به پیچیدگی‌های فنی و حقوقی سامانه صیاد نشات می‌گیرد.

چک صیادی بر خلاف چک‌های نسل قدیم، ماهیتی دوگانه (فیزیکی و دیجیتال) دارد و هرگونه بی‌دقتی در تطبیق این دو لایه می‌تواند منجر به رد شدن چک در باجه بانک، مسدودی ناخواسته حساب‌ها و ایجاد هزینه‌های سنگین حقوقی شود. شناخت این اشتباهات پرتکرار به شما کمک می‌کند تا مانع از بحران‌های مالی و تجاری شوید:

ثبت نکردن چک در سامانه صیاد پیش از تحویل فیزیکی:

دریافت لاشه کاغذی چک بدون ثبت و تایید در سامانه صیاد، بزرگ‌ترین اشتباه است. طبق قانون، این برگه تنها یک سند عادی تلقی می‌شود و بانک نه وجه آن را می‌پردازد و نه گواهی عدم پرداخت با کد رهگیری صادر می‌کند. در نتیجه، دارنده از تمام مزایای قانونی از جمله مسیر سریع اجرائیه مستقیم محروم خواهد شد.

ناهماهنگی مشخصات روی برگه با سامانه صیاد:

اطلاعات روی برگه فیزیکی (مانند تاریخ، مبلغ و نام گیرنده) باید مو‌به‌مو با سامانه صیاد مطابقت داشته باشد. حتی یک اشتباه کوچک، مانند اختلاف یک‌روزه در تاریخ یا جاافتادن یک صفر در مبلغ، مانع از پاس شدن چک می‌شود. در این حالت بانک گواهی عدم تطابق صادر کرده و حساب‌های صادرکننده مسدود می‌گردد.

غفلت از سیکل‌های تسویه بین‌بانکی (پایا و ساتنا):

واریز وجه از طریق حواله‌های پایا و ساتنا در چرخه‌های زمانی مشخصی انجام می‌شود. اگر دارنده در ابتدای روز به بانک مراجعه کند و موجودی حساب به دلیل تاخیر پایا کافی نباشد، گواهی عدم پرداخت صادر می‌شود؛ حتی اگر پول مدتی بعد واریز شود، اثر برگشت چک و مسدودی حساب‌ها بلافاصله اعمال خواهد شد.

جمع بندی نهایی؛ اگر چک پاس نشود، چه می‌شود؟

قانون جدید چک صیادی با هدف بازگرداندن اعتبار به بازار و پایان دادن به پرونده‌های فرسایشی قضایی طراحی شده است. همان‌طور که در این راهنمای جامع بررسی کردیم، برگشت خوردن چک صیادی شوخی‌بردار نیست و در کمتر از ۲۴ ساعت می‌تواند کلیه مبادلات مالی، رتبه اعتباری، و حساب‌های بانکی صادرکننده را فلج کند.

از سوی دیگر، برای دارندگان چک نیز ابزار نیرومندی چون اجرائیه مستقیم ماده ۲۳ را فراهم آورده تا بدون معطلی و صرف هزینه‌های گزاف دادرسی، طلب قانونی خود را وصول کنند.

کلید مصون ماندن از دام‌های چک صیادی، پایبندی به اصل پیشگیری قبل از معامله است؛ بنابراین هرگز چکی را بدون ثبت، استعلام وضعیت اعتباری و تایید نهایی در سامانه نپذیرید.

اگر در حال حاضر با بحران مسدودی ناعادلانه حساب‌ها روبه‌رو شده‌اید یا چکی در دست دارید که نقد نشده و به بن‌بست رسیده‌اید، پیشنهاد می‌کنیم حتما پیش از هر اقدام شتاب‌زده با یک وکیل متخصص دعاوی اسناد تجاری و بانکی مشورت کنید.

همچنین برای سنجش سلامت مالی شرکای تجاری خود، می‌توانید همین حالا از طریق ابزارهای آنلاین استعلام چک صیادی، وضعیت سفید، زرد یا قرمز بودن صادرکننده را بررسی کرده و معاملات خود را با خیال آسوده بیمه کنید.

امیدواریم این مقاله از آکادمی کارینکس توانسته باشد اطلاعات لازم را برای در خصوص تبعات برگشت خوردن چک صیادی ارائه کرده باشد. شما می توانید پرسش های خود را در این زمینه از طریق شبکه های اجتماعی یا بخش ارسال دیدگاه ها با ما مطرح نمایید تا به آنها پاسخ دهیم.

سوالات متداول (FAQ)